Ο Γ. Σταμάτης γεννήθηκε στην Παράβολα το έτος 1915, ως τέταρτο τέκνο φιλόπονου γεωργοκτηματία. Από το Δημοτικό Σχολείο διακρίθηκε για την εξαιρετική επιμέλεια και ευφυΐα του. Αριστούχος σ; όλες τις βαθμίδες της εκπαιδεύσεως με αποκορύφωμα το βαθμό του πτυχίου της Νομικής Σχολής Αθηνών. Με την έναρξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου υπηρέτησε ως έφεδρος ανθυπολοχαγός στο θρυλικό 2/39 σύνταγμα Ευζώνων Μεσολογγίου του Παυσανία Κατσώτα και τιμήθηκε επανειλημμένα για ανδραγαθία, αλλά και για απανωτές λαβωματιές, οι οποίες του άφησαν σημάδια στο κορμί και ιδιαίτερα στο πρόσωπο, καθώς και μια σφαίρα σφηνωμένη στο στήθος, την οποία πήρε στον τάφο ως το πολυτιμότερο εντάφιο.
Με την συνθηκολόγηση και την παράδοση της χώρας στους Γερμανούς, ο Γ. Σταμάτης επέστρεψε στο σπίτι του, αλλά η αγωνία του για την άθλια μοίρα των αγροτών τον οδήγησε στην Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών Αγρινίου, όπου σε ηλικία 26 ετών έγινε πρόεδρος της. Αλλ' όταν ο Αγρινιώτης ευπατρίδης και γενναίος γιατρός Γεώργιος Παπαϊωάννου, συνέστησε στο Θέρμο ανταρτικό σώμα, κατετάγη μεταξύ των πρώτων προσελκύοντας πάνω από εξήντα νέους άνδρες, φίλους και συγγενείς του. Όπως είναι γνωστό, μετά τη φοβερή μάχη της Γουρίτσας στις 10 Ιουλίου 1943 και με την κάθοδο στο Θέρμο του Άρη Βελουχιώτη, ο Ε.Λ.Α.Σ διέλυσε βίαια την κίνηση του Παπαϊωάννου.
Ο Σταμάτης συγκέντρωσε στην Παράβολα 72 συντρόφους και έφτασε στη Σκουτερά με σκοπό την ανασύσταση του σώματος. Αλλά και εκεί ο Ε.Λ.Α.Σ κατέφθασε: συνέλαβε τον επικεφαλής Γ. Σταμάτη και τον μετέφερε στο Ζελίχοβο, όπου επρόκειτο να ληφθεί βαριά απόφαση για τη ζωή του. Με τα γεγονότα του Θέρμου και την δολοφονία του συνταγματάρχη Ψαρού άρχιζε ήδη ο εμφύλιος σπαραγμός των Ελλήνων, που θα αποκορυφωνόταν στις πλαγιές των απάτητων βουνών της Μακεδονίας.
Στην Παράβολα φιλοξενούνταν η αγρινιώτικη οικογένεια Καρακίτσιου, από τότε που το σπίτι τους στο Αγρίνιο ερειπώθηκε από τις βόμβες των Ιταλών. Η μοναδική θυγατέρα Κοκώ, ανάμεσα σε δύο αδελφούς, τον Σπύρο και το Χαρίλαο, πριν από τον πόλεμο είχε αναπτύξει μιαν ωραία συναισθηματική σχέση με τον νεαρό και πολλά υποσχόμενο Παραβολιώτη φοιτητή Γ. Σταμάτη, καθώς η Κοκώ, επισκεπτόταν συχνά την Παράβολα, το χωριό της μητέρας της. Λαχταρώντας για την τύχη του αγαπημένου της η Κοκώ, ντύθηκε αντρίκεια, ανάγκασε και το μεγαλύτερο αδελφό της αντάρτη τότε του Ε.Λ.Α.Σ, το Σπύρο, και μια και δυο ανηφόρισαν για το Ζελίχοβο. Ο δυναμισμός εκείνης της αλησμόνητης αντρίκειας ψυχής, της Κοκώς, έφερε θαυμαστό αποτέλεσμα: ο Ε.Α.Α.Σ δεν εκτέλεσε το Γιώργο, αλλά απλώς τον εξόρισε για μερικούς μήνες απέναντι ψηλά στον όγκο του Ζυγού, στο ορεινό χωριό Λιθοβούνι της Μακρυνείας.
Στην αρχή του 1944, καθα5ς ο Σταμάτης μάθαινε ότι οι δυνάμεις του Άξονα χάνουν τον πόλεμο, βλέποντας ότι ο Ε.Λ.Α.Σ. κυρίευε όλο και περισσότερο τη χώρα, αλλά και πληροφορούμενος ότι οι Άγγλοι ετοιμάζονται να επιβάλουν στην Ελλάδα κυβέρνηση υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, συναντήθηκε στην Παράβολα μυστικά με οχτοό φίλους του για ανταλλαγή πληροφοριών και σχεδιασμό δράσης. Εκεί τον συνέλαβαν άνδρες του Ε.Α.Μ. Τούτη τη φορά ο κίνδυνος της ζωής του ήταν πολύ μεγαλύτερος. Όμως η άμεση κινητοποίηση πολλών σημαντικών πολιτών έπεισαν τους αρμόδιους και ο Γιώργος Σταμάτης διέφυγε τον κίνδυνο. Έτσι κυνηγημένος κατέφυγε στην Αθήνα, όπου γνώρισε τη φρίκη των γεγονότων του Δεκεμβρίου.
Μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας και τη σύσταση υποτυπώδους κυβερνήσεως ο Γ. Σταμάτης, κατόπιν προτροπής και παρώθησης από τον Ευρυτάνα πολιτικό Γεώργιο Καφαντάρη, διορίσθηκε Νομάρχης Ευρυτανίας. Εκεί στην πάνω από ένα χρόνο δράση του έκαμε τόσο σπουδαίο έργο, ώστε η φήμη του τον επέβαλε ως δυναμικό διοικητικό παράγοντα ακόμα και σ' ολόκληρη την Αιτωλοακαρνανία.
Μετά τον πόλεμο, στις πρώτες κοινοβουλευτικές εκλογές, που έγιναν στις 31 Μαρτίου του 1946, ο Γ. Σταμάτης ως υποψήφιος βουλευτής στο Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα του Γ. Παπανδρέου, εξελέγη πρώτος βουλευτής Αιτ/νίας-Ευρυτανίας με δεύτερο τον Παυσανία Κατσώτα. Η δράση του μέσα στο Κοινοβούλιο τον ανέδειξε ως νευρώδη ρήτορα και αξιοσέβαστο πολιτικό άνδρα.
Ήταν Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου του 1948. Ο Γ. Σταμάτης επισκέφθηκε τους γονείς του στην Παράβολα να πάρει την ευχή τους, γιατί επρόκειτο να γνωστοποιήσει τον αρραβώνα του με την αγαπημένη του Κοκώ και να προγραμματίσει το γάμο του. Εκείνη τη βραδιά ο «Καπετάν Γιο5της», ο μετέπειτα γνωστός πολιτικός Χαρίλαος Φλωράκης, έστειλε από το Αφράτο κάτω στο χωριό μια ομάδα 30-35 συντρόφων του, με σκοπό να απαγάγουν πολίτες και να συλλάβουν και το βουλευτή. Για καλή του τύχη ο Σταμάτης γλύτωσε, γιατί, ενώ η ομάδα των ανταρτών είχε περικυκλώσει το σπίτι του και σε λίγο θα έσπαζε την πόρτα, ένας οπλίτης των Μ.Α.Υ. (Μονάδων Αυτασφαλείας Υπαίθρου) άκουσε τους πυροβολισμούς και ένοπλος έτρεξε να φρουρήσει το βουλευτή. Οι αντάρτες τον έπιασαν και τον εκτέλεσαν στην πόρτα του Σταμάτη.
Αλλά αυτός ο υπέροχος νέος πολιτικός, που στις εκλογές του 1946 είχε καταγάγει θρίαμβο, στις εκλογές του 1950 καταψηφίστηκε. Το μυστήριο της ανερμήνευτης αποτυχίας παρέμεινε εφτασφράγιστο μυστικό στη ψυχή του πολιτικού και μερικών αφοσιωμένων φίλων του, γιατί η πραγματική αιτία της εκλογικής αποτυχίας του ειρηνοποιού πολιτικού δεν έπρεπε να γίνει ευρύτερα γνωστή.
Στην κυβέρνηση Πλαστήρα, που προέκυψε από εκείνες τις εκλογές, ο Γ. Σταμάτης διορίσθηκε Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Εργασίας. Στις εκλογές του 1956 επανεκλέγεται με μεγάλη πλειονοψηφία, αλλά το κόμμα του Γ. Παπανδρέου είχε ανεπανόρθωτα φθαρεί. Έτσι ο Γ. Σταμάτης το 1957 προσχώρησε στο κόμμα του Κ. Καραμανλή, στο οποίο δοξάστηκε και παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του.
Στην αρχή του Απριλίου του 1967 σχηματίσθηκε υπό τον Παν. Κανελλόπουλο υπηρεσιακή Κυβέρνηση, για να διεξαγάγει το Μάη τις πρόωρες εκλογές. Ο Κανελλόπουλος ανέθεσε στο Γ. Σταμάτη το υπουργείο Εργασίας. Όμως τη νύχτα της 20 προς την 21 Απριλίου έγινε το πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Ο Σταμάτης έσπευσε στο Αστυνομικό τμήμα Αμαρουσίου, όπου συνάντησε και τον τότε υπουργό Δημοσίας τάξεως Γεώργιο Ράλλη να προσπαθεί... να κινητοποιηθεί τη Χωροφυλακή για να συλλάβει τους πραξικοπηματίες. Ο Σταμάτης βλέποντας το άτοπο τέτοιων ενεργειών έπεισε και το Ράλλη, και οι δυο τους πήγαν στο Γεν. Επιτελείο, όπου ο Κανελλόπουλος τηλεφωνικώς προσπαθούσε απεγνωσμένα να πείσει τον «μεγαλειότατο» να αντιδράσει: «Μη δεχθείτε να τους νομιμοποιήσετε, μεγαλειότατε...» Αλλά η συμβουλή και εναγώνια παράκληση του σοφού εκείνου δασκάλου δεν ήταν δυνατόν να εισακουσθεί από το «μεγαλειότατο».
Πάραυτα οι άνδρες εκείνοι συνελήφθησαν μέσα στη φωλιά του λύκου και οδηγήθηκαν στο Γουδί. Το βράδυ τους έκλεισαν μαζί με πολλούς άλλους επιφανείς πολιτικούς στο γνωστό ξενοδοχείο στο Πικέρμι. Μετά από 4 μέρες το Σταμάτη τον μετέφεραν στο σπίτι του, αλλά για μήνες τον φρουρούσαν, ακόμα και έξω από την κρεβατοκάμαρα του.
Τα όσα υπέφερε ο ίδιος και η οικογένεια του τον πρώτο χρόνο της δικτατορίας είναι απερίγραπτα. Αλλά το πείσμα και η χαλύβδινη θέληση για τη δική του ζωή και τη ζωή της οικογενείας του του άνοιξαν το δρόμο της υλικής ευδοκιμήσεως. Είναι η εποχή, όπου δικαιώθηκε και το θαυμαστό δικανικό μεγαλείο του Γ. Σταμάτη. Δικαστικές υποθέσεις μεγάλης σπουδαιότητας κατέκλυζαν το δικηγορικό του γραφείο και τα έσοδα από εκείνη τη δραστηριότητα έκαμαν την Κοκώ να ομολογεί ότι η δικτατορία τους έκαμε και ένα καλό. Με δικά τους χρήματα έχτισαν το βομβαρδισμένο σπίτι στο Αγρίνιο, αγόρασαν οικόπεδο και διαμέρισμα ως προίκα στις δύο θυγατέρες, τη Νάντια και τη Φάνη. Αλλά ο ίδιος ποτέ δεν αξιώθηκε να έχει κάποια ιδιόκτητη στέγη. Έζησε άστεγος και πέθανε ως νοικάρης. Για την πολιτική ξόδεψε την αξιόλογη κτηματική περιουσία, που κληρονόμησε από τους γονείς του, αλλά και την σημαντική προίκα της Κοκώς. Αναφέρω το σημείο αυτό, Κυρίες και Κύριοι, για να κάμετε όσοι θέλετε τις όποιες αναγωγές σας στην επίδειξη πλούτου που βλέπομε να κάνουν κάποιοι σύγχρονοι πολιτικοί, που στον καιρό μας μπαίνουν στην πολιτική ως μεροκαματιάρηδες ή τελείως ανεπάγγελτοι και βγαίνουν ως Κροίσοι.
Μετά την μεταπολίτευση ο Γ. Σταμάτης εκλέγεται πάλι πρώτος βουλευτής. Ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής του πρότεινε να του αναθέσει το αξίωμα του προέδρου της Βουλής. Αλλά ο σεμνός πολιτικός άνδρας υποδεικνύει τον Κορίνθιο Παπακωνσταντίνου. Τότε κάποιοι δημοσιογράφοι θυμήθηκαν την υποδειγματική συμπεριφορά του Δίκαιου Αριστείδη, όταν παραχώρησε τη θέση του στον στρατηγό Μιλτιάδη για τη μάχη του Μαραθώνος.
Ως Πρώτος Αντιπρόεδρος της Βουλής ανέλαβε και έφερε εις πέρας ολόκληρο το βάρος των εργασιών για την αναθεώρηση του Συντάγματος του 1975. Η αποτελεσματικότητα του αυτή τον επέβαλε στην καθολική αναγνώριση του βουλευτικού σώματος και ο Καραμανλής του εμπιστεύθηκε το Υπουργείο Δημοσίας Τάξεως. Δεν θα αναφέρω τα μεγάλα και πολλά έργα νομοθετικού και διοικητικού χαρακτήρα, διότι η ιστόρηση τους απαιτεί κάποιον ειδικό μελετητή, θα σημειώσω μόνον ένα θαυμάσιο κατόρθωμα του: Ο Σταμάτης μέσα σε δύο χρόνια πέτυχε να συμφιλιώσει το λαό με τα Σώματα Ασφαλείας, τα οποία είχαν καταστεί πολυμίσητα στο λαό για το ρόλο τους από την εποχή της δικτατορίας Μεταξά και μέχρι τότε.
Στις εκλογές του 1977 ο Σταμάτης, και πάλι θριαμβευτής, ανέλαβε το υπουργείο Δικαιοσύνης. Το νομοθετικό έργο και η μεταρρύθμιση του σωφρονιστικού δικαίου με ανέγερση σύγχρονων φυλακών, και εξανθρωπισμό των συνθηκών κράτησης των καταδίκων, ανέβασε το κύρος του Σταμάτη πολύ ψηλά. Πολιτικοί Αναλυτές σε μεγάλες εφημερίδες ευρωπαϊκών πόλεων προέβλεπαν ότι μετά τον Κ. Καραμανλή ο μόνος άξιος να τον διαδεχθεί στην αρχηγία του κόμματος ήταν μόνον ο Γ. Σταμάτης, Προτιμήθηκε όμως ο Γ. Ράλλης με τα γνωστά αποτελέσματα. Μετά τις εκλογές του 1981, όπου ο Σταμάτης και πάλιν κατήγαγε θρίαμβο, το κόμμα του καταδικάστηκε να καθίσει στα έδρανα της Αντιπολίτευσης. Το Ράλλη διαδέχτηκε ο ιπποτικός και ευπατρίδης ηπειρωτάρχης Ευάγγελος Αβέρωφ, αλλά γρήγορα αποδείχτηκε ότι δεν άντεχε ως ικανός αντίπαλος του παρορμητικού και θυμοφθόρου πρωθυπουργού. Το ζήτημα της αρχηγίας έγινε πολύ εκρηκτικό. Επιφανή στελέχη με απόγνωση αναζητούν αρχηγό στο πρόσωπο του κ. Μητσοτάκη, του από μεταγραφή πολιτικού και βαρυνόμενου με το στίγμα του «αποστάτη» και του «Εφιάλτη». Αναθέτουν στον Γ. Σταμάτη το ρόλο του μεσολαβητή, να πείσει τον Αβέρωφ, του οποίου άλλωστε η αρχηγία δεν είχε αποδοκιμαστεί ακόμα από εκλογική αποτυχία, να παραδώσει την αρχηγία σ' εκείνον τον πολιτικό, έστω κι αν ήταν ένα ξένο σώμα στην παράταξη. Ο Σταμάτης, παρά τις προσωπικές του ενστάσεις, πειθαρχεί και πετυχαίνει το ανέλπιστο: Ο Μητσοτάκης έγινε αρχηγός της Ν.Δ.! Αλλά αυτός ο πολιτικός, που χάρη στην ακατάβλητη δύναμη πειθούς, που είχε ο λόγος του Σταμάτη, έγινε αρχηγός ενός κόμματος, το οποίον μέχρι τότε καθύβριζε, κυριολεκτικώς «καβάλησε» τη Ν.Δ.! Στις εκλογές του 1985 έδιωξε από το κόμμα και τον ευεργέτη του! Τάχα διότι ο Γεώργιος Σταμάτης... ήταν ήδη 70 ετών!
Τουλάχιστον, όπως είχε γίνει και για αρκετούς άλλους, γιατί ο κ. Μητσοτάκης δεν υποδείκνυε ως διάδοχο του παραγκωνιζόμενου πατέρα το γιο του, το Δημήτρη, ο οποίος όπως ήδη όλοι μας βλέπουμε, τόσον ως βουλευτής όσο, και ιδιαιτέρως. ως νομάρχης Αιτωλοακαρνανίας αποδεικνύει περίτρανα για έβδομη χρονιά τις σπουδαίες πολιτικές και διοικητικές αρετές του; Μια τέτοια επιεικής χειρονομία ίσως να αποτελούσε κάποια παρηγοριά του πληγωμένου πατέρα, του βαριά αδικημένου σπουδαίου πολιτικού. Από κείνη τη στιγμή η ασήκωτη και διατρητική αδικία φώλιαζε βαθύτερα στην καρδιά του και μέρα την μέρα την σαράκωνε. Ανήμερα της Λαμπρής, 3 Μαΐου του 1986, ο Σταμάτης, μόνος κι αβοήθητος, άφηνε από έμφραγμα μυοκαρδίου την τελευταία του πνοή σε δωμάτιο ξενοδοχείου της πόλης μας.
Κυρίες και Κύριοι, δεν αναφέρθηκα ποσώς στην πολιτική φιλοσοφία ούτε στο μεγάλο και πλουσιότατο κοινοβουλευτικό έργο του Γ. Σταμάτη. Στα Πρακτικά της Βουλής ανακαλύπτει ο ερευνητής πάνω από 180 κεφάλαια ποικίλων θεμάτων, ως ομιλίες του Γ. Σταμάτη. Γι' αυτό κάνω έκκληση στους συγγενείς και τους αφοσιωμένους και εύπορους φίλους του μεγάλου Αιτωλοακαρνάνα πολιτικού, αυτού του σύγχρονου Δίκαιου Αριστείδη, να γίνουν χορηγοί για τη δημοσίευση των σημαντικότερων ομιλιών του Σταμάτη. θα είναι το καλύτερο μνημόσυνο. Προσφέρω τις όποιες ταπεινές δυνάμεις μου για την έρευνα και τη συλλογή του υλικού, που θα αποτελέσει το περιεχόμενο τριών ή τεσσάρων τόμων.
Εκεί θα διαβάζουν οι μεταγενέστεροι όχι μόνο την πολιτικοκοινωνική ιστορία του λαού μας μετά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, αλλά κυρίως θα μεταλαβαίνουν την αγωνία αυτού του αντιπροσώπου τους τόσο μέσα στο ναό της Δημοκρατίας, στο Κοινοβούλιο, όσο και σε άλλους ποικίλους προμαχώνες για την σθεναρή υποστήριξη και την επωφελή υπηρεσία των συμφερόντων τους. Οι έγγειες βελτιώσεις, το αρδευτικά έργα, οι τιμές των γεωργικών προϊόντων, το οδικό δίκτυο, τα αντιπλημμυρικά έργα, οι επιχορηγήσεις, τα σχολεία, τα νοσοκομεία, τα οξύτατα και εκρηκτικά προβλήματα της αβάσταχτης καθημερινότητας και τόσα άλλα, όπως μαρτυρούνται μέσα από τα Πρακτικά της Βουλής των Ελλήνων, αποδεικνύουν τον Γ. Σταμάτη ως φύλακα άγγελο του παραγνωρισμένου νομού μας.
Ο Γ. Σταμάτης δεν συνέγραψε σχεδόν τίποτε. Η απέραντη μνήμη του και η οξύτατη νοημοσύνη του του επέτρεπαν να εναποθηκεύει στον εγκέφαλο του ωσάν σί ηλεκτρονικό υπολογιστή όλες τις στιγμές των ποικίλων εμπειριών και βιωμάτων του. Ο Σταμάτης μιλούσε και έπραττε. Ήταν η πραγμάτωση του ιδανικού πολιτικοί άνδρα, όπως ο τύπος αυτός εκφράστηκε επιγραμματικά από την Ιλιάδα του Ομήρου ως ο «ρητήρ μύθων και πρηκτήρ έργων». Τέτοιοι άνδρες δεν συγγράφουν απομνημονεύματα. Εμπιστεύονται το κρυσταλλικά διάφανο έργο τους στην αδέκαστη ετυμηγορία της Ιστορίας. «Επειδή ημείς αδελφοί, εμείς η ημέρα της Κρίσεως» και γι αυτό «την οργή των νεκρών να φοβάσθε».
------------
www.epoxi.gr* Ο Δημοσθένης Γεωργοβασίλης είναι φιλόλογος, διδάκτωρ της φιλολογίας του πανεπιστημίου του Μονάχου. Το κείμενο που δημοσιεύουμε παραπάνω , για τον Γεώργιο Στααμάτη, αποτέλεσε εισήγηση του συγγραφέα στο επιστημονικό συνέδριο που διοργάνωσε η Αιτωλική Πολιτιστική Εταιρεία (ΑΙ.ΠΟ.Ε.) τον Νοέμβριο του 2008.
