Η Νέα Πλευρώνα, είναι από τις περιοχές στην Αιτωλοακαρνανία όπου διασώζονται τα πλέον χαρακτηριστικά και καλοδιατηρημένα τεκμήρια τόσο της αμυντικής αρχιτεκτονικής (τείχη, πύργοι), όσο και της ειρηνικής διαβίωσης (δημόσια κτίρια, αγορές, θέατρα, νεκροταφεία, κτλ) των κατοίκων τους κατά την αρχαιότητα. Ιδιαίτερης σημασίας θεωρείται η αποκάλυψη σημαντικών νέων οικιστικών καταλοίπων στην Πλευρώνα, όπως θεμέλια κτιρίων που αποτελούσαν τις νησίδες (insulae) του οργανωμένου κατά το ιπποδάμειο σύστημα οικοδομικού ιστού της πόλης, ένα λουτρικό συγκρότημα και στοιχεία δύο μεγάλων δημοσίων συγκροτημάτων που εδράζονται επί αντωπών βαθμιδωτών ανδήρων. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ταξινόμηση εκατοντάδων διάσπαρτων λίθινων θραυσμάτων για την ανασύσταση των βάθρων εμπρός από στοά της αρχαίας αγοράς. Βρίσκεται 5 χλμ. περίπου βορειοδυτικά του Μεσολογγίου και νοτιοδυτικά της οροσειράς του Αρακύνθου (Ζυγός). Οι ντόπιοι την αποκαλούν «Κάστρο της Κυρά Ρήνης». Στην ίδρυση της αναφέρεται ο γεωγράφος Στράβων (Γεωγραφικά 10, II, 4), σύμφωνα με τον οποίο η πόλη κτίστηκε αμέσως μετά το 235/4 π.Χ. όταν ο Δημήτριος Β' ο Μακεδών, ο αποκαλούμενος και Αιτωλικός, κατέστρεψε την Παλαιά Πλευρώνα, που εντοπίζεται σε δύο παρακείμενους χαμηλότερους λόφους, Ασφακοβούνι (Γυφτόκαστρο) και Πετροβούνι. Είναι κτισμένη σε χαμηλό και βραχώδη λόφο με απότομη έξαρση προς τα βόρεια, όπου βρίσκεται και η ακρόπολη. Η τοποθεσία όπου βρίσκονται τα ερείπια της δεσπόζει στη γύρω πεδιάδα, τη λιμνοθάλασσα και τις αλυκές Μεσολογγίου, γεγονός που υποδηλώνει τη σημασία της κατά την αρχαιότητα ως στρατηγικού σημείου για τον έλεγχο τόσο των πλουτοπαραγωγικών πηγών της περιοχής όσο και των θαλάσσιων και χερσαίων δρόμων. Το ισχυρό τείχος της που είναι κτισμένο κατά το ψευδοϊσόδομο τραπεζιόσχημο σύστημα, με λιθόπλινθους από γκρίζο τοπικό ασβεστόλιθο, έχει συνολικό μήκος 2.360 μ. και πλάτος που κυμαίνεται από 2 μ. έως 2,20 μ. Περιλαμβάνει οκτώ ορατές πύλες διαφόρων διαστάσεων, μία πυλίδα, τριάντα έξι πύργους και έντεκα κλίμακες ανόδου σε αυτούς και στον περίδρομο του τείχους.
Είναι σήμερα ορατά εντός της οχύρωσης ορισμένα από τα κυριότερα μνημεία, όπως το θέατρο και η αγορά, καθώς επίσης μεγάλη λαξευμένη στο βράχο δεξαμενή, επιβλητικά κτιστά άνδηρα για τη θεμελίωση δημόσιων ή ιδιωτικών οικοδομημάτων, λουτρική εγκατάσταση με δεξαμενή, χώρος άθλησης («στάδιο»;), όπως επίσης κατάλοιπα του οικιστικού ιστού της που ανήκουν σε θεμέλια σπιτιών πλαισιούμενα από πλακόστρωτους ή χαλικόστρωτους δρόμους. Εντυπωσιακά σημεία της οχύρωσης είναι η κεντρική πύλη Α με το υπερμέγεθες μονολιθικό υπέρθυρο, η ανατολική Πύλη Ζ, η τοξωτή πύλη Β, καθώς και οι πύργοι με τις κλίμακες ανόδου σε αυτούς και στον περίδρομο του τείχους. Εξωτερικά της οχύρωσης της πόλης και κατά μήκος κεντρικών δρόμων εισόδου που οδηγούν σε αυτήν αναπτύσσονται τα νεκροταφεία της. Όπως μαρτυρούν τα ανασκαφικά δεδομένα, τα νεκροταφεία αποτελούνταν είτε από απλούς κιβωτιόσχημους, είτε από λακκοειδείς λαξευμένους στο φυσικό βράχο τάφους, είτε από κτιστούς θαλαμοειδείς «μακεδόνικου» τύπου που περικλείονταν από ταφικούς περιβόλους.
www.epoxi.gr
